Przedszkole

Każde dziecko , które ukończy 1,5 roku ma zagwarantowane odgórnie  miejsce w przedszkolu, szwedzkie "dagis". Jeśli rodzice chcą żeby zaczęło szybciej, to muszą znaleźć miejsce sami. Granica 1,5 roku jest ustalona dlatego, że tyle przeciętnie trwa urlop rodzicielski. Jeśli się go podzieli równo pomiędzy oboje rodziców to dostaje się dodatkowo bonus pieniężny. 

Ogonki

Gramatyka szwedzka jest prosta jasna i pozbawiona setek wyjątków. Każda cześć zdania ma swoje stałe i niezmienne miejsce. Łatwiej się nauczyć szwedzkiego niż polskiego. 

Najpierw wplata się w polskie zdania szwedzkie pojedyncze słowa, które są krótsze, wygodniejsze lub bardziej jednoznaczne. Później odpowiada całymi szwedzkimi frazami. Buduje zdania polskie bazując na szwedzkiej gramatyce. Akcentuje po szwedzku mówiąc po polsku. Potem ogonki zaczynają nużyć w tekście. Twór siatkowaty przestaje filtrować, że zastępujesz polskie zwroty szwedzkimi. Szwedzkie idiomy i zwroty frazeologiczne przestają straszyć i zaczynasz ich używać. Razi jak obcokrajowcy nie przykładają się do wymowy szwedzkiej. Trzeba uważać jak się rozmawia z rodziną w Polsce żeby używać tylko polskich słów, bo nie zrozumieją i będzie trzeba tłumaczyć. Jak się nazywały "räkor" po polsku? Skorupiaki? Nie. Nie pamiętam. Nie wiem. To są przecież räkor. 

Julklappar czyli świąteczne prezenty

Obowiązkowym pytaniem na rozmowie kwalifikacyjnej o pracę sprzedawcy powinna być umiejętność pakowania prezentów. Zwłaszcza w adwencie, kiedy to pytanie pojawia się przy kupnie niemal zawsze. Szalik, patelnia, książka czy kubek? Nie ma znaczenia. Inną opcją jest stół do pakowania z kartonami, papierem i wstążkami za kasą, gdzie można zapakować samemu i zabrać gotowe prezenty do domu. 

Kolorowe jarmarki

Słuchając ostatnio radiowej Trójki dowiedziałam się, że w Austrii i Szwajcarii niedawno rozpoczęły się tradycyjne jarmarki przedświąteczne z domowym jedzeniem i rękodziełem. Pani zapewniała, że to jedyne takie miejsce w całej Europie. W Europie to może tak, ale nie w Skandynawii. Tutaj zaczynają się one z początkiem adwentu! I niemalże każde małe nawet miasto ma swój. Domowe dżemy, miód, wieńce z mchu, betonowe świeczniki, ręcznie tkane kwiaty, kiełbasy z dziczyzny... Oj, czego tam nie można znaleźć. 

Droga do Szwecji

Jest bardzo łatwa: szukasz tanich linii lotniczych z najbliższego lotniska i jesteś na miejscu za maksymalnie dwie godziny... Ewentualnie bardzo wygodnym środkiem transportu jest też prom (dla mieszkających trochę bliżej wybrzeża). No i oczywiście auto przez Niemcy, Danię i mostem do Malmö. 

Lumbago

Pacjent zapisany na wizytę z powodu bólu pleców. I jeszcze swedzącą wysypkę ma... Podczas wywiadu okazuje się, że ból to najbardziej nad pęcherzykiem i promieniuje do pleców. A jaki kolor ma mocz i kał? Po szczegółowych pytaniach zgadza się, że kał taki jakby trochę bardziej żółty a i mocz ciemniejszy. 

Wiesz, mówię, do szpitala musisz jechać, żółtaczkę masz. Musimy wiedzieć dlaczego. Eee nie, a nie mogłabym tylko jakiejś tabletki na ból i swędzenie dostać? Lumbago okazało się niestety być nowotworem. 

Central Station

Z wyświetlanym na ścianach filmem stylizowanym na widok zza okna jadącego pociągu. Cicho, żaden pociąg nie zgrzyta hamulcami. Wszędzie pełno ławek i ekranów z bieżącymi czasami odjazdów pociągów i ewentualnymi zmianami.

Na małych stacjach z kolei zmienia się wygodnie peron przechodząc po prostu w specjalnym miejscu (nie ma wielkiej stacji tylko po to, żeby trzeba było przebyć schody w dół i z powrotem w górę). Na dużych windy i dobrze oznaczone schody ruchome. 

Czym zajmują się dzieci w szkole?

- Spróbujesz wyjąć dziecku pinezkę z nosa czy mam je od razu wysłać do szpitala? - pyta pielęgniarka. Dziewczynka ma dziesięć lat i jest tu z mamą. Pielęgniarka szkolna zadzwoniła ze szkoły...
- Że co ma dziecko w nosie? - pytam z niedowierzaniem.
- Pinezkę, no wiesz.

Ser Västerbocki leży dwa roczki

Zanim się znajdzie na półce sklepowej. Tak więc mleko, z którego zrobiono ser, który mam zaraz zamiar zjeść zostało wydojone przed przeniesieniem się do Szwecji. Dwa lata temu plus termin ważności. Dzisiejsze mleko - ser za dwadzieścia cztery miesiące.

Dialog skierowaniowy

Skierowanie pisze się w formie krótkiego listu (wszystko przez system komputerowy). Później można śledzić losy konsultacji specjalistycznej przy której zmienia się status (skierowanie odebrane, pacjent wpisany na listę, pacjent przyjęty). Kiedy notatka z wizyty jest gotowa zwrotnie dostaje się list który najczęściej wyglada tak: Dzięki za skierowanie! Pacjent był u mnie, zrobiłem mu to i to, dalej można to leczyć tak i tak. Jak nie będzie lepiej to zrób to i to.

Wojownicze Żółwie Ninja

Zaczerpnięte z historii choroby (journal) pacjenta: (wizyta rok temu). Olle lat trzy, został ugryziony przez dużego żółwia wodnego. Rana wielkości monety 10 åre nie została zaopatrzona w domu po starciu z żółwiem. Do zdarzenia doszło wczoraj. Szczepienia zgodnie z kalendarzem szczepień... 

Zwijam się w konwulsjach ze śmiechu, a tu trzeba pójść do pacjenta, nie śmiać się i porozmawiać o bolącym gardle, z którym przyszedł dzisiaj. Może zapytać jak się czuje żółw?

Sveriges järnväg

Pani konduktorka przy sprawdzaniu biletów poinformuje o numerze peronu na przesiadkę, powie z której strony się będzie wysiadało i życzy miłego dnia. Przy wysiadaniu te same informacje poda przez mikrofon. Na stacji zwykle są schody ruchome lub windy więc nie trzeba taszczyć bagażu w górę i w dół przy przesiadkach. 

Leki z apteki

Są bez recepty, z receptą bez zniżki, z receptą i zniżką. Zniżka polega na tym że im więcej kupisz w danym roku tym mniej płacisz za następne leki, aż do kwoty przy której nie płacisz nic za następne leki na receptę. Skrajny przykład: Olle nie chorował do tej pory. Przychodzi dziś do lekarza, który wypisuje mu leki za 1800 SEK. Olle wybiera wszystkie leki i przez rok od dzisiaj nie płaci za leki nic. 

Świąteczne porządki?

Pranie i wieszanie firanek. Suszenie i prasowanie zasłonek. Ręce opadające ze zmęczenia trzymania ich w górze. To nie dla mnie. Szwedzi firanek nie mają. Najwyżej jakiś wąski panel na ozdobę z boku i tyle.

Za to świeczniki, kwiaty, tomteny na parapetach - przecież nie było by ich widać! I światło firanka też zatrzymuje. Na noc żaluzja jeśli za jasno i tyle. Jest wbudowana w okno więc nie trzeba jej myć. Szybę w oknach się przetrze wilgotną szmatką i tyle!

Antybiotyki analgetyki

Niektórych leków nie znajdzie się w szwedzkiej aptece, nie są zarejestrowane do użytku. Trimebutyna, cholestyramina i dekstrometorfan są jednymi z takich leków. Z drugiej strony jest prościej z nazwami handlowymi. W Polsce jeden antybiotyk lub analgetyk można byli znaleźć pod dwudziestoma nazwami handlowymi. Tutaj jest ich co najwyżej kilka. Jest co prawda kilkanaście różnych opakowań omeprazolu z różnych firm ale każdy z nich nazywa się Omeprazol a nie Polprazol Omar i tak dalej.

Fast-ject c. d.

W Szwecji nazywa się Anapen i tym podobnie. Substancja aktywna i postać ta sama 0,3-0,5 adrenaliny w penie z igiełką do podania bezpośredniego. Koszt 430 SEK (wlicza się do zniżki o której już pisałam, jeśli ktoś kupuje dużo leków na receptę to może nic nie płacić). W Szwecji zaleca się posiadanie przy sobie dwu dawek w sytuacji gdy w przeszłości nastąpiła u pacjenta gwałtowna reakcja z obrzękiem gardła/dróg oddechowych. Jedna dawka działa przez około pięć minut i może być potrzeba użycia drugiej. Osoby predysponowane powinny preparat nosić zawsze przy sobie i umieć go użyć w razie potrzeby.

Stolica, stolica

Jest ładna i straszliwie zurbanizowana. Mnóstwo ludzi hoteli i restauracji. Metro. Ciekawe i ładne i stacje, do których wejścia są niemalże niewidoczne z zewnątrz i na przykład ukryte pomiędzy sklepami. Hotel z którego wychodzi się i wchodzi bezpośrednio z hipermarketu. W dodatku sklep składa się w części z dawnych ulic i łączy w jeden kompleks bibliotekę ratusz i hotel ze sklepami i restauracjami. Gąszcz w którym dość łatwo się zgubić. Warto pojechać zobaczyć! Ale jeszcze przyjemniej wrócić stamtąd po trzech dniach kursu do spokojnych i nietłocznych dobrze znanych okolic. 

Ludzie związki tworzą

Związek to po szwedzku förening, förbund i tym podobnie. Jest ich w Szwecji mnóstwo. Związek osób z problemami żołądkowymi, reumatyków, rodziców mających dzieci, kochających nasze miasto i wiele wiele innych. Związek może wiecej. 

Abonament TV

Zaczyna się naliczać sam wraz z zakupem telewizora. Jak jedna z kilku rzeczy w Szwecji "robi się samo". Przychodzi list z wszystkimi stawkami i informacjami co i jak. Zgadzasz się to nic nie rób, a chcesz coś zmienić to napisz/zadzwoń a najlepiej zadzwoń. To pogadamy i wyjaśnimy sobie wszystko. 

Kliniczny

Blog ma za sobą lepsze i gorsze dni. Kilka razy był już bliski zakończenia swojej egzystencji. Był bliski wypalenia. Przeżywał kryzysy tożsamości i przewartościowania. Zmieniał swoją wizualną szatę. Lecz pomimo tego wszystkiego przetrwał. Zamierzenia co do treści były wstępnie inne, ale teraz Kliniczny żyje swoim, wolnym i różnorodnym życiem.

Jesień

Biegacze w ocieplanych strojach sportowych w sobotę i niedzielę rano. Narciarze na "rullskidor" czyli nartach z przytroczonymi kółkami wieczorami. Ci drudzy ze specjalnymi latarkami montowanymi na głowie żeby oświetlić drogę sobie i być widocznym dla innych. Wszyscy wychodzący po zmroku w kamizelkach odblaskowych. Zmiana czasu. Późna jesień. Czas schować grilla.

Rabaty i zniżki

Mieszanki do żywienia przez sondę i napoje wysokokaloryczne zamawia się z pomocą dietetyka. Przychodzą transportem pod drzwi wejściowe. Płatność fakturą którą dostaje się do skrzynki na listy. Koszt jest zryczałtowany do pewnej wyliczonej kwoty, ale generalnie jest mały w porównaniu z rzeczywistą kwotą. Zamawia się na miesiąc do przodu. Bardzo wygodny sposób. Na podobnej zasadzie działa jeszcze dostarczanie pakowanych w paczuszki leków (z nadrukowaną datą i godziną podania) o czym już pisałam wcześniej.

Jeść na fotelu dentystycznym

Czy ktoś próbował kiedyś jeść u dentysty w czasie borowania zębów? Niewykonalne? A jednak! Kiedy się ma sondę żołądkową to jest to możliwe. Sonda podłączona jest do opakowania ze specjalnym jedzeniem i pompki, która ów preparat tłoczy ze stałą prędkością. Całość mieści się w eleganckim i funkcjonalnym plecaczku, dzięki któremu można wyjść z domu nawet jeżeli potrzebuje się być podłączonym do jedzenia cały dzień. W domu też się z resztą przydaje, bo łatwiej wziąć lekki plecak na ramię niż jeździć po domu ze stojakiem do kroplówki. Zarówno pompkę z ładowarką jak i plecak można pożyczyć od dietetyka i oddać po zakończonym leczeniu.

Jabłkowy

Jesień pachnie dojrzewającymi w co drugim ogródku jabłkami. W gazetkach reklamowych przepisy na jabłeczniki. Idziesz do sklepu po sok i zastanawiasz się jaki smak wybrac... No jasne, masz ochotę na jabłkowy! Spieszysz do półki... i odchodzisz z kwitkiem. Po jabłkowym została tylko metka z ceną. Wyszedł. Wszyscy Szwedzi poczuli chęć na jabłkowy dokładnie wtedy co ty.

Abulans

W Szwecji nie ma lekarzy w karetce pogotowia ratunkowego. Nie ma też ratowników medycznych, a dwuosobowy skład zawiera kierowcę i pielęgniarkę po specjalnym przeszkoleniu (ambulanssköterska). Ambulans służy do przewozu osób, którym jest potrzebna pomoc (tlen, monitoring, wkłucie i podawanie płynów i tym podobne) w czasie transportu. Pozostałe osoby, po sprawdzeniu, że nie znajdują się w stanie zagrożenia życia (świadomość, ciśnienie, saturacja) jeżeli potrzebują pomocy szpitalnej, mogą się do szpitala udać taksówką. Zamówiona przez kogoś ze służby medycznej kosztuje niewiele, gdyż dopłaca do niej województwo (landstinget).