Diagnoza tygodnia

W jedym tygodniu wysyłam sześciu pacjentów na badanie słuchu, w następnym pięciu na kontrolę ciśnienia, a jeszcze tydzień później czterech do psychologa z depresją. A zdarza się że przez kilka tygodni z rzędu nie ma nikogo z żadną z tych diagnoz. Czemu pacjenci przychodzą falami? Co będzie w przyszłym tygodniu? Może ból pleców. 

Co to za ból brzucha?

Osiemnastoletnia dziewczyna przychodzi z partnerem z powodu bólu brzucha, rozbicia, bólu pleców i podejrzewa sama u siebie kamień w drogach moczowych.   Starają się o dziecko, a ona poroniła trzy miesiące temu. Ponoć test ciążowy do końca był ujemny. Nie ma żadnych chorób przewlekłych i nie bierze żadnych leków leków oprócz witamin. Żądają, żeby jej sprawdzić masę badań krwi, wysyłać na badania obrazowe, a w piętnaście minut po wizycie w laboratorium są już najszczęśliwszą parą pod słońcem i idą razem umówić wizytę w mödravårdcentral (tam prowadzi się całą ciążę) u położonej.

Ból ucha

Pacjentka przychodzi z bólem ucha promieniującym aż do karku. Skądś znam twarz, ale u mnie nie była, pewnie gdzieś na mieście ją widziałam, bo to niewielka miejscowość. Mówię, że ból może też w drugą stronę promieniować i pochodzić z karku. Pytam czy dużo siedzi w pracy, a ona, że nie bo w przedszkolu pracuje... I już jasnym się staje, skąd twarz kojarzę. Tydzień wcześniej widziałam, jak grupa przedszkolna z dwoma uśmiechniętymi przedszkolankami była nad jeziorem na spacerze. 

Żelazny mózg

List do pacjentki która ma anemię napisałam, jak mi się wydawało krótko prosto i czytelnie. Okazało się, że pisząc sama pomyliłam dwa podobnie brzmiące słowa szwedzkie, które mają jadnakowoż różną pisownię. Pielęgniarka przychodzi z listem w ręce upewnić się, że pacjentka, która przyszła się upewnić czy dobrze przeczytała, ma jeść tabletki żelaza "järn" a nie mózgi "hjärna"...

Chlamydia

Najwięcej jest przypadków zakażenia Chlamydią. Darmowy test wykrywający chorobę z moczu można zamówić sobie bezpłatnie w sieci. Dostaje się go wtedy pocztą z kopertą zwrotną ze znaczkiem. Wystarczy próbkę wypełnić i wysłać. Wynik dostaje się też pocztą. 

Przy wykrytym zakażeniu Chlamydią prawo nakazuje poddać się leczeniu (antybiotyk przez 9 dni) i przeprowadza się też śledzenie zakażenia. Pacjent podaje dane osób, z którymi miał kontakty seksualne w ciągu ostatniego roku i osoby te dostają list pocztą, że są zobowiązane do oddania próbki moczu do badania. Jeśli tego nie zrobią, to dostają list jeszcze raz. I jeszcze raz. Do czasu, aż to zrobią. Jeśli tego odmawiają a adres osoby jest znany to w ostateczności interwenjuje policja wraz z pielęgniarką. 

Pielęgniarka w poradni wenerycznej (STI-mottagning) na podstawie danych, które pacjent podaje próbuje zlokalizować podane osoby. Ma tutaj do pomocy rejestr ludności z adresami i nierzadko numerami telefonu do dyspozycji. Jeśli pacjent wie tylko, że to była Anna z Malmö to oczywiście nie da się nic wyśledzić ale po nazwisku, wieku i miejscu zamieszkania zazwyczaj nie ma problemu. Nie szuka się osób, które znajdują się za granicą bo wyjechały do pracy czy też z jakiejś innej przyczyny. 

Bezpłatna poradnia

Poradnia chorób wenerycznych (STI-mottagning) działa przy poradni dermatologicznej. Jest bezpłatna i przy wykryciu choroby wenerycznej objętej prawem dostaje się darmowe leki do ręki. Nie ma tutaj żadnych ograniczeń wiekowych. Można tutaj bezpłatnie zrobić testy na HIV, wirusowe zapalenie wątroby HBV, Chlamydię, rzeżączkę i kiłę. Jeśli pacjent podejrzewa, że może być zarażony jedną z nich to ma obowiązek udać się na badanie i wskazać inne osoby, które mogą być zakażone. 

Apteki i leki

Wydaje rachunki imienne. Z kwotą, która została przed klienta wydana od początku rocznego okresu rozliczeniowego. Z kwotą do zapłacenia zanim leki będą za darmo. Do kiedy kwota obowiązuje. Jaki lekarz receptę wypisał. Ile za leki ze zniżką, a ile za niezniżkowe. Wszystko tu jest. Jeszcze wydrukują papier, na którym jest napisane kiedy następne leki można z apteki wybrać, jakie leki można wybrać i ile razy. 

Kolejki do lekarza i na badania

Pacjent, który potrzebuje nagłej, nieplanowej pomocy medycznej w przychodni ma zagwarantowane, iż ją otrzyma w ciągu 5 dni. Zwykle dostaje czas do pielęgniarki tego samego dnia, a czas do lekarza (jeśli pielęgniarka stwierdzi, że wizyta jest potrzebna) w ciągu kilku dni. Kiedy lekarz rodzinny pisze skierowanie do specjalisty to gwarantowana kolejka wynosi już trzy miesiące. W zależności od objawów i rozpoznania pacjent może w obrębie tego czasu zostać wezwany na wizytę wcześniej lub później w obrębie tych trzech miesięcy. Z kolejką na badania obrazowe jest różnie. Wynik prostego zdjecia rtg lekarz dostaje do tygodnia i do dwu tygodni powinien wysłać list do pacjenta lub poinformować go o wyniku telefonicznie. Inne badania obrazowe i usg dostaje sie zwykle kilka tygodni (czasem miesięcy) od skierowania. Badania krwi pobiera się "od ręki" w każdym laboratorium. Wysyłane są do analizy do laboratorium szpitalnego z wyjątkiem tych kilku, które robi się na miejscu w ciągu kilku minut.

Opłaty za służbę zdrowia i w aptece

Polska to bogaty kraj, bo nie ma opłat za służbę zdrowia i opiekę stomatologa. Bogaty kraj, bo ten sam lek kosztuje każdego tyle samo, nie ważne, ile innych leków bierze. W Szwecji cena leku nie jest stała. Zależy od ilości pieniędzy wydanych przez osobę na rok w aptece. W skrócie: bierzesz jeden lek na stałe na receptę od lekarza, płacisz za niego całą kwotę. Musisz kupić i brać sześć różnych leków, dostajesz na nie zniżkę. O zniżce już pisałam, zakłada że nikt nie wydaje w aptece więcej pieniędzy na rok, niż pewna ustalona z góry kwota. Po jej przekroczeniu leki do końca roku są za darmo. Podobnie jest z opłatą za służbę zdrowia. 

Powietrze i słońce leczy wszystko

Doktor, ale na pewno muszę te proszki łykać? Nie przejdzie samo? Wiesz dobrze, że ja to leków nie uznaję... 

Pacjentka 75 lat, w przeszłości nauczycielka wychowania fizycznego, codziennie kilka godzin spędzająca w lesie spacerując i jeżdżąc na rowerze.  Żyje według swojej teorii, że powietrze i słońce leczy wszystkie choroby. Ostatnia wizyta trzy lata temu, cisnienie 210/100, nie chce leków, czuje się dobrze. Przyszła do lekarza z zadyszką jak na rowerze pod górkę dziesiąty kilometr...

Niewydolność serca z masywnymi ciastowatymi obrzękami łydek aż do kolan. W końcu zgodziła się na furosemid i enalapril skoro samo nie przejdzie, bo chciałaby znowu na tym rowerze codziennie móc. 

Walka z antybiotykami i innymi lekami

Cztery razy w roku lekarze mają spotkanie z osobą która nadzoruje statystykę wypisywanych leków. Które leki ile kosztują przychodnię, które są drogie i na co je najlepiej wymienić w związku z tym. Które są tanie i ich udział trzeba zwiększyć kosztem innych droższych. Jak wygląda statystyka naszej przychodni w porównaniu do sąsiednich miast i do całego kraju. Nad czym trzeba pracować przez następny kwartał. 

Angina się zaczyna

W Szwecji używa sie o wiele mniej antybiotyków niż w Polsce i dąży się ciągle do tego żeby tę liczbę zmniejszyć. Liczy się współczynnik "liczba recept na antybiotyk wypisana na 1000 pacjentów". Mając system komputerowy można bowiem na bieżąco sprawdzać, ile recept na leki jest wysyłanych do apteki. Dużo się mówi o odporności bakterii, często robi się antybiogramy, zwleka się z decyzją o leczeniu zapaleń pęcherza i ran do wyniku posiewu. Społeczeństwo jest tego świadome i najczęściej pacjent wychodzi zadowolony z tego, że penicyliny nie dostanie na ból gardła z gorączką 38 stopni od dwu dni bo CRP ma normalne i negatywny test na Streptokoki z gardła. 

Specjalizacja

Kierownik specjalizacji (na przykład z medycyny rodzinnej) w danym rejonie, szef poradni, przedstawiciel z płac i prywatny opiekun specjalizacji spotykają się razem z przyszłym ST-läkare (mniej więcej rezydent). Tu ustala się dla niego plan ramowy na 5 lat i wszystkie formalności. Staże w szpitalu, dla których nie ma obowiązkowych wytycznych co do ich czasu trwania. Można je sobie na przykład wydłużyć w miarę potrzeby i chęci lub nawet pominąć (w granicach rozsądku). Obowiązkowe kursy, które trzeba odbyć. Nadobowiązkowe kursy, które można wybierać w miarę dowolnie z szerokiej puli wszystkich organizowanych. Przejazdy, noclegi i opłata za kurs zapewniana ze specjalnej puli pieniędzy dla ST-läkare. 5-10 tygodni pracy( na całą specjalizację) przeznaczone jest na pisanie obowiązkowej pracy/artykułu.

Na koniec jest pisemny egzamin testowy, który nie jest obowiązkowy. Można sie na niego zapisać lub nie. Na koniec składa się wymagane zaświadczenia z kursów i staży cząstkowych i opinie opiekuna specjalizacji do specjalnego urzędu i czeka około 6-12miesięcy na uznanie specjalizacji. 

Skierowania i wezwania

Dostaje się listem wezwanie z datą i miejscem badania i ewentualnie można dokonać zmian telefonicznie. Koszt badania jest stały bez względu na to jakie badanie jest wykonywane, tyle samo za MRI, CT i zwykłe zdjęcie klatki piersiowej. Stała suma jest różna w różnych lanstingetach. Tak samo jest ze skierowaniami do specjalisty. Nie ważne gdzie i do kogo, stała kwota za poradę. 

Gardasil

Szczepionka przeciwko HPV którą niektórzy nazywają szczepionką przeciwko rakowi szyjki macicy weszła w tym roku do kalendarza szczepień. Bezpłatna dla całego rocznika dziewczynek. W Szwecji istnieje system wzywający na mammografię i wymazy z szyjki macicy. Odstępy czasu i wiek są ustalone, dostaje się po prostu wezwanie na adres domowy z datą, godziną i miejscem stawienia się na badanie. Być może znalazłyby się inne sposoby spożytkowania tych pieniędzy w lepszy sposób a być może opłaci się to w przyszłości. Ile głów tyle zdań.

Angina

Kåvepenina (penicylina benzylowa) to standard na infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych. Działa z doświadczenia w około dziewięćdziesięciu procentach. U Szwedów. Przychodzi Polak, ma Streptococa w gardle, dostaje antybiotyk, przychodzi za tydzień bez poprawy. Za każdym razem. Rezystencja bakteryjna panosząca się na szeroką skalę w kraju gdzie nie zużywa się dziesiątek testów Streptococowych i zestawów do CRP na przychodnię dziennie. 

EMLA

Co zrobić żeby mniej traumatyzować dzieci przed pobieraniem badań krwi z żyły? Otóż nieoceniony jest tu plaster EMLA w miejsce wkłucia. Nie boli i dziecko nie będzie się bało przyjść znów do laboratorium czy lekarza. Jedyny minus jest taki, że trzeba czekać około trzydziestu minut zanim preparat zacznie działać. No ale w tym czasie można się pobawić zabawkami w poczekalni lub podręczyć rodziców nalepką z dinozaurem, którą się dostało w czasie wizyty. 

Lumbago

Pacjent zapisany na wizytę z powodu bólu pleców. I jeszcze swedzącą wysypkę ma... Podczas wywiadu okazuje się, że ból to najbardziej nad pęcherzykiem i promieniuje do pleców. A jaki kolor ma mocz i kał? Po szczegółowych pytaniach zgadza się, że kał taki jakby trochę bardziej żółty a i mocz ciemniejszy. 

Wiesz, mówię, do szpitala musisz jechać, żółtaczkę masz. Musimy wiedzieć dlaczego. Eee nie, a nie mogłabym tylko jakiejś tabletki na ból i swędzenie dostać? Lumbago okazało się niestety być nowotworem. 

Czym zajmują się dzieci w szkole?

- Spróbujesz wyjąć dziecku pinezkę z nosa czy mam je od razu wysłać do szpitala? - pyta pielęgniarka. Dziewczynka ma dziesięć lat i jest tu z mamą. Pielęgniarka szkolna zadzwoniła ze szkoły...
- Że co ma dziecko w nosie? - pytam z niedowierzaniem.
- Pinezkę, no wiesz.

Dialog skierowaniowy

Skierowanie pisze się w formie krótkiego listu (wszystko przez system komputerowy). Później można śledzić losy konsultacji specjalistycznej przy której zmienia się status (skierowanie odebrane, pacjent wpisany na listę, pacjent przyjęty). Kiedy notatka z wizyty jest gotowa zwrotnie dostaje się list który najczęściej wyglada tak: Dzięki za skierowanie! Pacjent był u mnie, zrobiłem mu to i to, dalej można to leczyć tak i tak. Jak nie będzie lepiej to zrób to i to.