Kliniczny

Karta europejska

2012-01-30T18:54:00.003+01:00

Próbowałam ją wyrobić w Polsce. Nie udało się. Nie spełniłam wymogów. Nie miałam wystarczającej ilości zaświadczeń i formularzy. Z tego co pamiętam wydaje się ją na kilka miesięcy do maksymalnie roku na przód. Wyjeżdżając wykupiłam więc polisę co okazało się wariantem tańszym i łatwiejszym do uzyskania. Z myślą o wizycie w Polsce zainteresowałam się kartą i wymogami do jej uzyskania znowu. Zamówienie jej bezpośrednio na stronie internetowej zajęło minutę. Następnego dnia karta była w skrzynce pocztowej. Ważność: pięć lat od daty wydania.

Angina

2012-01-23T17:15:00.000+01:00

Kåvepenina (penicylina benzylowa) to standard na infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych. Działa z doświadczenia w około dziewięćdziesięciu procentach. U Szwedów. Przychodzi Polak, ma Streptococa w gardle, dostaje antybiotyk, przychodzi za tydzień bez poprawy. Za każdym razem. Rezystencja bakteryjna panosząca się na szeroką skalę w kraju gdzie nie zużywa się dziesiątek testów Streptococowych i zestawów do CRP na przychodnię dziennie.

EMLA

2012-01-20T18:40:00.000+01:00

Co zrobić żeby mniej traumatyzować dzieci przed pobieraniem badań krwi z żyły? Otóż nieoceniony jest tu plaster EMLA w miejsce wkłucia. Nie boli i dziecko nie będzie się bało przyjść znów do laboratorium czy lekarza. Jedyny minus jest taki, że trzeba czekać 20-30 minut zanim preparat zacznie działać. No ale w tym czasie można się pobawić zabawkami w poczekalni lub podręczyć rodziców nalepką z dinozaurem, którą się dostało w czasie wizyty.

Bankgiro

2012-01-16T19:38:00.000+01:00

Bankgiro to sposób płatności w którym używa się specjalnego numeru. Jest on najczęściej bardzo długi i trzeba go wpisywać żmudnie cyfra po cyfrze każdorazowo. Do każdej pojedynczej transakcji jest inny. Na przykład 150004569035 mówi o tym, że Svensson z ulicy Długiej w Mostowie zapłacił czynsz za wrzesień. Oczywiście zwykłe przelewy na konto też można robić, ale to jest najczęściej spotykany sposób płacenia rachunków/faktur w Szwecji.

Wycieraczka

2012-01-12T16:47:00.001+01:00

Nie mam wycieraczki przed drzwiami. Ani za drzwiami. I nikt nie ma. Dodam, że mieszkam w bloku.

Dygresja: blok w Szwecji, tam gdzie mieszkam to w sumie maksymalnie dwanaście mieszkań dwu lub trzypokojowych. Pięter trzy, lecz to znaczy polskie dwa bo tu parter jest pierwszym piętrem "våning ett".

Jest jedna jedyna wycieraczka za drzwiami wejściowymi i to wystarcza. Czasem tylko kilka kamyczków (którymi drogę się posypuje w zimie) zabłąka się przy drzwiach i trzeba je odkurzyć. Kamyczki siedzą sobie w skrzyneczkach z dumnym napisem "sand". Taki sam "piasek" mają dzieci w piaskownicy.

Przedszkole

2012-01-07T16:37:00.001+01:00

Każde dziecko , które ukończy 1,5 roku ma zagwarantowane odgórnie miejsce w przedszkolu, szwedzkie "dagis". Jeśli rodzice chcą żeby zaczęło szybciej, to muszą znaleźć miejsce sami. Granica 1,5 roku jest ustalona dlatego, że tyle przeciętnie trwa urlop rodzicielski. Jeśli się go podzieli równo pomiędzy oboje rodziców to dostaje się dodatkowo bonus pieniężny.

Ogonki

2012-01-04T17:28:00.001+01:00

Gramatyka szwedzka jest prosta jasna i pozbawiona setek wyjątków. Każda cześć zdania ma swoje stałe i niezmienne miejsce. Łatwiej się nauczyć szwedzkiego niż polskiego.

Najpierw wplata się w polskie zdania szwedzkie pojedyncze słowa, które są krótsze, wygodniejsze lub bardziej jednoznaczne. Później odpowiada całymi szwedzkimi frazami. Buduje zdania polskie bazując na szwedzkiej gramatyce. Akcentuje po szwedzku mówiąc po polsku. Potem ogonki zaczynają nużyć w tekście. Twór siatkowaty przestaje filtrować, że zastępujesz polskie zwroty szwedzkimi. Szwedzkie idiomy i zwroty frazeologiczne przestają straszyć i zaczynasz ich używać. Razi jak obcokrajowcy nie przykładają się do wymowy szwedzkiej. Trzeba uważać jak się rozmawia z rodziną w Polsce żeby używać tylko polskich słów, bo nie zrozumieją i będzie trzeba tłumaczyć. Jak się nazywały "räkor" po polsku? Skorupiaki? Nie. Nie pamiętam. Nie wiem. To są przecież räkor.

Julklappar czyli świąteczne prezenty

2011-12-22T17:00:00.001+01:00

Obowiązkowym pytaniem na rozmowie kwalifikacyjnej o pracę sprzedawcy powinna być umiejętność pakowania prezentów. Zwłaszcza w adwencie, kiedy to pytanie pojawia się przy kupnie niemal zawsze. Szalik, patelnia, książka czy kubek? Nie ma znaczenia. Inną opcją jest stół do pakowania z kartonami, papierem i wstążkami za kasą, gdzie można zapakować samemu i zabrać gotowe prezenty do domu.

Kolorowe jarmarki

2011-12-18T17:54:00.000+01:00

Słuchając ostatnio radiowej Trójki dowiedziałam się, że w Austrii i Szwajcarii niedawno rozpoczęły się tradycyjne jarmarki przedświąteczne z domowym jedzeniem i rękodziełem. Pani zapewniała, że to jedyne takie miejsce w całej Europie. W Europie to może tak, ale nie w Skandynawii. Tutaj zaczynają się one z początkiem adwentu! I niemalże każde małe nawet miasto ma swój. Domowe dżemy, miód, wieńce z mchu, betonowe świeczniki, ręcznie tkane kwiaty, kiełbasy z dziczyzny... Oj, czego tam nie można znaleźć.

Droga do Szwecji

2011-12-16T17:32:00.001+01:00

Jest bardzo łatwa: szukasz tanich linii lotniczych z najbliższego lotniska i jesteś na miejscu za maksymalnie dwie godziny... Ewentualnie bardzo wygodnym środkiem transportu jest też prom (dla mieszkających trochę bliżej wybrzeża). No i oczywiście auto przez Niemcy, Danię i mostem do Malmö.

Lumbago

2011-12-10T16:25:00.000+01:00

Pacjent zapisany na wizytę z powodu bólu pleców. I jeszcze swedzącą wysypkę ma... Podczas wywiadu okazuje się, że ból to najbardziej nad pęcherzykiem i promieniuje do pleców. A jaki kolor ma mocz i kał? Po szczegółowych pytaniach zgadza się, że kał taki jakby trochę bardziej żółty a i mocz ciemniejszy.

Wiesz, mówię, do szpitala musisz jechać, żółtaczkę masz. Musimy wiedzieć dlaczego. Eee nie, a nie mogłabym tylko jakiejś tabletki na ból i swędzenie dostać? Lumbago okazało się niestety być nowotworem.

Central Station

2011-12-07T16:12:00.001+01:00

Z wyświetlanym na ścianach filmem stylizowanym na widok zza okna jadącego pociągu. Cicho, żaden pociąg nie zgrzyta hamulcami. Wszędzie pełno ławek i ekranów z bieżącymi czasami odjazdów pociągów i ewentualnymi zmianami.

Na małych stacjach z kolei zmienia się wygodnie peron przechodząc po prostu w specjalnym miejscu (nie ma wielkiej stacji tylko po to, żeby trzeba było przebyć schody w dół i z powrotem w górę). Na dużych windy i dobrze oznaczone schody ruchome.

Czym zajmują się dzieci w szkole?

2011-12-04T17:01:00.002+01:00

- Spróbujesz wyjąć dziecku pinezkę z nosa czy mam je od razu wysłać do szpitala? - pyta pielęgniarka. Dziewczynka ma dziesięć lat i jest tu z mamą. Pielęgniarka szkolna zadzwoniła ze szkoły...
- Że co ma dziecko w nosie? - pytam z niedowierzaniem.
- Pinezkę, no wiesz.

Ser Västerbocki leży dwa roczki

2011-12-03T16:50:00.000+01:00

Zanim się znajdzie na półce sklepowej. Tak więc mleko, z którego zrobiono ser, który mam zaraz zamiar zjeść zostało wydojone przed przeniesieniem się do Szwecji. Dwa lata temu plus termin ważności. Dzisiejsze mleko - ser za dwadzieścia cztery miesiące.

Dialog skierowaniowy

2011-12-02T17:46:00.000+01:00

Skierowanie pisze się w formie krótkiego listu (wszystko przez system komputerowy). Później można śledzić losy konsultacji specjalistycznej przy której zmienia się status (skierowanie odebrane, pacjent wpisany na listę, pacjent przyjęty). Kiedy notatka z wizyty jest gotowa zwrotnie dostaje się list który najczęściej wyglada tak: Dzięki za skierowanie! Pacjent był u mnie, zrobiłem mu to i to, dalej można to leczyć tak i tak. Jak nie będzie lepiej to zrób to i to.

Wojownicze Żółwie Ninja

2011-12-01T17:41:00.001+01:00

Zaczerpnięte z historii choroby (journal) pacjenta: (wizyta rok temu). Olle lat trzy, został ugryziony przez dużego żółwia wodnego. Rana wielkości monety 10 åre nie została zaopatrzona w domu po starciu z żółwiem. Do zdarzenia doszło wczoraj. Szczepienia zgodnie z kalendarzem szczepień...

Zwijam się w konwulsjach ze śmiechu, a tu trzeba pójść do pacjenta, nie śmiać się i porozmawiać o bolącym gardle, z którym przyszedł dzisiaj. Może zapytać jak się czuje żółw?

Sveriges järnväg

2011-11-30T18:29:00.000+01:00

Pani konduktorka przy sprawdzaniu biletów poinformuje o numerze peronu na przesiadkę, powie z której strony się będzie wysiadało i życzy miłego dnia. Przy wysiadaniu te same informacje poda przez mikrofon. Na stacji zwykle są schody ruchome lub windy więc nie trzeba taszczyć bagażu w górę i w dół przy przesiadkach.

Leki z apteki

2011-11-29T16:24:00.002+01:00

Są bez recepty, z receptą bez zniżki, z receptą i zniżką. Zniżka polega na tym że im więcej kupisz w danym roku tym mniej płacisz za następne leki, aż do kwoty przy której nie płacisz nic za następne leki na receptę. Skrajny przykład: Olle nie chorował do tej pory. Przychodzi dziś do lekarza, który wypisuje mu leki za 1800 SEK. Olle wybiera wszystkie leki i przez rok od dzisiaj nie płaci za leki nic.

Świąteczne porządki?

2011-11-27T13:56:00.001+01:00

Pranie i wieszanie firanek. Suszenie i prasowanie zasłonek. Ręce opadające ze zmęczenia trzymania ich w górze. To nie dla mnie. Szwedzi firanek nie mają. Najwyżej jakiś wąski panel na ozdobę z boku i tyle.

Za to świeczniki, kwiaty, tomteny na parapetach - przecież nie było by ich widać! I światło firanka też zatrzymuje. Na noc żaluzja jeśli za jasno i tyle. Jest wbudowana w okno więc nie trzeba jej myć. Szybę w oknach się przetrze wilgotną szmatką i tyle!

Antybiotyki analgetyki

2011-11-24T18:15:00.000+01:00

Niektórych leków nie znajdzie się w szwedzkiej aptece, nie są zarejestrowane do użytku. Trimebutyna, cholestyramina i dekstrometorfan są jednymi z takich leków. Z drugiej strony jest prościej z nazwami handlowymi. W Polsce jeden antybiotyk lub analgetyk można byli znaleźć pod dwudziestoma nazwami handlowymi. Tutaj jest ich co najwyżej kilka. Jest co prawda kilkanaście różnych opakowań omeprazolu z różnych firm ale każdy z nich nazywa się Omeprazol a nie Polprazol Omar i tak dalej.

Fast-ject c. d.

2011-11-21T17:03:00.000+01:00

W Szwecji nazywa się Anapen i tym podobnie. Substancja aktywna i postać ta sama 0,3-0,5 adrenaliny w penie z igiełką do podania bezpośredniego. Koszt 430 SEK (wlicza się do zniżki o której już pisałam, jeśli ktoś kupuje dużo leków na receptę to może nic nie płacić). W Szwecji zaleca się posiadanie przy sobie dwu dawek w sytuacji gdy w przeszłości nastąpiła u pacjenta gwałtowna reakcja z obrzękiem gardła/dróg oddechowych. Jedna dawka działa przez około pięć minut i może być potrzeba użycia drugiej. Osoby predysponowane powinny preparat nosić zawsze przy sobie i umieć go użyć w razie potrzeby.

Stolica, stolica

2011-11-20T19:43:00.001+01:00

Jest ładna i straszliwie zurbanizowana. Mnóstwo ludzi hoteli i restauracji. Metro. Ciekawe i ładne i stacje, do których wejścia są niemalże niewidoczne z zewnątrz i na przykład ukryte pomiędzy sklepami. Hotel z którego wychodzi się i wchodzi bezpośrednio z hipermarketu. W dodatku sklep składa się w części z dawnych ulic i łączy w jeden kompleks bibliotekę ratusz i hotel ze sklepami i restauracjami. Gąszcz w którym dość łatwo się zgubić. Warto pojechać zobaczyć! Ale jeszcze przyjemniej wrócić stamtąd po trzech dniach kursu do spokojnych i nietłocznych dobrze znanych okolic.

Ludzie związki tworzą

2011-11-12T18:00:00.000+01:00

Związek to po szwedzku förening, förbund i tym podobnie. Jest ich w Szwecji mnóstwo. Związek osób z problemami żołądkowymi, reumatyków, rodziców mających dzieci, kochających nasze miasto i wiele wiele innych. Związek może wiecej.

Abonament TV

2011-11-10T14:46:00.000+01:00

Zaczyna się naliczać sam wraz z zakupem telewizora. Jak jedna z kilku rzeczy w Szwecji "robi się samo". Przychodzi list z wszystkimi stawkami i informacjami co i jak. Zgadzasz się to nic nie rób, a chcesz coś zmienić to napisz/zadzwoń a najlepiej zadzwoń. To pogadamy i wyjaśnimy sobie wszystko.

Kliniczny

2011-11-09T21:55:00.001+01:00

Blog ma za sobą lepsze i gorsze dni. Kilka razy był już bliski zakończenia swojej egzystencji. Był bliski wypalenia. Przeżywał kryzysy tożsamości i przewartościowania. Zmieniał swoją wizualną szatę. Lecz pomimo tego wszystkiego przetrwał. Zamierzenia co do treści były wstępnie inne, ale teraz Kliniczny żyje swoim, wolnym i różnorodnym życiem.

Jesień

2011-10-30T17:33:00.001+01:00

Biegacze w ocieplanych strojach sportowych w sobotę i niedzielę rano. Narciarze na "rullskidor" czyli nartach z przytroczonymi kółkami wieczorami. Ci drudzy ze specjalnymi latarkami montowanymi na głowie żeby oświetlić drogę sobie i być widocznym dla innych. Wszyscy wychodzący po zmroku w kamizelkach odblaskowych. Zmiana czasu. Późna jesień. Czas schować grilla.

Rabaty i zniżki

2011-10-12T10:02:00.001+02:00

Mieszanki do żywienia przez sondę i napoje wysokokaloryczne zamawia się z pomocą dietetyka. Przychodzą transportem pod drzwi wejściowe. Płatność fakturą którą dostaje się do skrzynki na listy. Koszt jest zryczałtowany do pewnej wyliczonej kwoty, ale generalnie jest mały w porównaniu z rzeczywistą kwotą. Zamawia się na miesiąc do przodu. Bardzo wygodny sposób. Na podobnej zasadzie działa jeszcze dostarczanie pakowanych w paczuszki leków (z nadrukowaną datą i godziną podania) o czym już pisałam wcześniej.

Jeść na fotelu dentystycznym

2011-09-20T16:00:00.001+02:00

Czy ktoś próbował kiedyś jeść u dentysty w czasie borowania zębów? Niewykonalne? A jednak! Kiedy się ma sondę żołądkową to jest to możliwe. Sonda podłączona jest do opakowania ze specjalnym jedzeniem i pompki, która ów preparat tłoczy ze stałą prędkością. Całość mieści się w eleganckim i funkcjonalnym plecaczku, dzięki któremu można wyjść z domu nawet jeżeli potrzebuje się być podłączonym do jedzenia cały dzień. W domu też się z resztą przydaje, bo łatwiej wziąć lekki plecak na ramię niż jeździć po domu ze stojakiem do kroplówki. Zarówno pompkę z ładowarką jak i plecak można pożyczyć od dietetyka i oddać po zakończonym leczeniu.

Jabłkowy

2011-09-18T13:48:00.001+02:00

Jesień pachnie dojrzewającymi w co drugim ogródku jabłkami. W gazetkach reklamowych przepisy na jabłeczniki. Idziesz do sklepu po sok i zastanawiasz się jaki smak wybrac... No jasne, masz ochotę na jabłkowy! Spieszysz do półki... i odchodzisz z kwitkiem. Po jabłkowym została tylko metka z ceną. Wyszedł. Wszyscy Szwedzi poczuli chęć na jabłkowy dokładnie wtedy co ty.

Abulans

2011-09-14T17:55:00.000+02:00

W Szwecji nie ma lekarzy w karetce pogotowia ratunkowego. Nie ma też ratowników medycznych, a dwuosobowy skład zawiera kierowcę i pielęgniarkę po specjalnym przeszkoleniu (ambulanssköterska). Ambulans służy do przewozu osób, którym jest potrzebna pomoc (tlen, monitoring, wkłucie i podawanie płynów i tym podobne) w czasie transportu. Pozostałe osoby, po sprawdzeniu, że nie znajdują się w stanie zagrożenia życia (świadomość, ciśnienie, saturacja) jeżeli potrzebują pomocy szpitalnej, mogą się do szpitala udać taksówką. Zamówiona przez kogoś ze służby medycznej kosztuje niewiele, gdyż dopłaca do niej województwo (landstinget).

Pielęgniarka spała na "nocce" w szpitalu

2011-09-13T10:31:00.000+02:00

Wydawałoby się, że nic strasznego. Nic się nie dzieje na oddziale, to można trochę podrzemać w nocy. Ale nie w Szwecji. Tutaj jesteś w pracy i płacą Ci za pracę, a nie spanie. Najczęściej jest tak dużo pracy, że nawet nie ma czasu usiąść, ale zdarzają się i spokojne zmiany. Ostatnio było głośno w mediach, gdyż jedna z pielęgniarek spała na nocnej zmianie w szpitalu. Nie straciła pracy, ale zmieniono jej zakres obowiązków i czas pracy. To chyba lepsze dla wszystkich.

Najlepszy Narzeczony

2011-09-12T19:14:00.001+02:00

Nieocenione jest mieć blisko siebie kogoś, komu nie trzeba tłumaczyć, co to jest wejście centralne, sonda dożołądkowa, znieczulenie nadtwardówkowe. Tłumaczyć po kilka razy każdemu z osobna po co, na co i dlaczego różne medyczne sprawy osobom, które nie mają o medycynie zielonego pojęcia jest dość nużące. Z tego i miliona innych równie ważnych powodów Narzeczony jest bardzo potrzebny. Dziękuję Mu za całą Jego nieocenioną pomoc we wszelkich dziedzinach.

Czyste aminokwasy

2011-09-07T08:58:00.001+02:00

Aminokwasy, wolne kwasy tłuszczowe, mikroelementy, witaminy- idealnie skomponowana, energetycznie zbalansowana, wyliczona i sto razy sprawdzona syntetyczna pożywka do odżywiania przez sonde. Cud. Dzięki niej można odżywiać się dojelitowo, nawet jeśli jelita muszą od zwykłego jedzenia odpocząć.

Ma okropny smak (przez sonde przecież się go nie czuje) i zapach, którym cała skóra przesiąka po kilku dniach. Efekt uboczny.

Zacząć jeść

2011-09-06T19:55:00.005+02:00

Kiedy można przyjmować tylko mlekopodobne jedzenie przez sonde żołądkową i pić soki przez pięć tygodni, to wydaje się, że po jej usunięciu wszystko się od razu zje, że wszystko będzie smakowało, że będzie pięknie... A okazuje się że żucie jest męczące i zajmuje bardzo dużo czasu, że skurczony maksymalnie żołądek po dwu kęsach odmawia dalszej współpracy. Prawie chce się wymiotować, kiedy się chce zjeść za szybko. Jest się strasznie zmęczonym po posiłku złożonym z kilku łyżek rozgotowanej papki warzywnej i następne kilka łyżek można w siebie wcisnąć dopiero za godzinę.

Wenflony

2011-08-31T18:32:00.003+02:00

Żyły do których jest łatwy dostęp można podzielić na trzy grupy. Domyślny wybór pada zawsze na dół łokciowy bo zwykle znajdzie się tam choć jedna dość duża żyła. Następnie po zaciśnięciu stazy można znaleźć całkiem sporą żyłkę która jest dobrze widoczna pod skórą i wydawałoby się nawet łatwiejsza w nakłuciu niż poprzednia ale okazuje się, że tak nie jest. Skóra nad nią jest stosunkowo dobrze unerwiona więc wkłucie jest bolesne, żyła bardzo łatwo "ucieka" gdzieś do boku przy najmniejszym kontakcie z igłą a na dodatek przez skórę trudno się przebić bo jest twarda. Trzecia grupa naczyń znajduje się na ręce i z powyższych powodów jeszcze trudniej tam coś wskórać. Dlatego - choć to nie jest wygodne, bo ruchomość w łokciu jest zmniejszona - wszyscy którzy mogą, mają wenflon w domyślnym miejscu.

Opłaty

2011-08-21T17:23:00.000+02:00

Opłaty za usługi medyczne są stałe w danym województwie. I jak już kiedyś pisałam opłata za wizytę u lekarza w poradni kosztuje 200 SEK (ok. 45 PLN), wizyta u pielęgniarki, badania laboratoryjne (bez względu jakie i ile) i diagnostyczne (RTG, MRI, CT, USG itp.) po 100 SEK. Wizyta u specjalisty to już wydatek 300 SEK. Po wydaniu 900 SEK na powyższe dostaje się "frikort" czyli darmowe wizyty do końca roku. Oprócz tego jest dzienna opłata za szpital 80 SEK która nie wlicza się do powyższej karty.

Talon na balon

2011-08-19T17:04:00.000+02:00

Talon na darmową podróż środkami komunikacji publicznej pokazuje się w autobusie/pociągu gdzie zostaje on wymieniony na zwykły bilet z ceną. Bilet nazywa się "sjukresa" (podróż w chorobie). Talon jest imienny, z określoną datą, obowiązuje od miejsca zamieszkania do szpitala i z powrotem, więc nie ma powodów do nadużyć.

Mleko gammaldags

2011-08-15T17:19:00.000+02:00

Na kartonie mleka obok dat wyprodukowania i przydatności do spożycia widnieje też data i godzina dojenia oraz konkretny wytwórca mleka, który go dostarczył. Oprócz mleka o różnej zawartości tłuszczu można kupić mleko "gammaldags" czyli wyprodukowane tak, jak sie to robiło dawno temu. Nie jest ono najpierw odtluszczane tylko po to, by potem dodać z powrotem żądaną zawartość tłuszczu. Kuleczki tłuszczu nie są też rozbijane na mniejsze, więc trzeba kartonem dobrze wstrząsnąć przed użyciem.

Skierowanie na badanie

2011-08-14T17:44:00.001+02:00

Jak już pisałam historię choroby pacjenta pisze się za pomocą programu komputerowego do którego dostęp mają zarówno przychodnie jak i szpitale. Skierowanie do specjalisty wysyła się w ten sam sposób. Pacjent dostaje wezwanie na badanie/wizytę listownie. Dostaje pocztą również wszystkie informacje, które są mu potrzebne o badaniu/wizycie która go czeka (czy musi najpierw pójść do laboratorium zrobić badania, albo być na czczo). Jest też szczegółowa informacja o koszcie porady oraz o tym, jak dotrzeć na miejsce i gdzie się stawić. No i talon na darmową podróż o czym też już było.

Talon na darmowy bilet

2011-08-13T18:28:00.000+02:00

Gabinety specjalistyczne są zwykle przy szpitalach (przynajmniej w tej części Szwecji gdzie mieszkam) a szpitale nie leżą tak blisko pacjenta jak w Polsce. Kilkadziesiąt kilometrów trzeba nierzadko dojechać. Dlatego pacjenci często wolą spróbować leczenia w przychodni (która jest dużo bliżej) niż tracić czas i pieniądze na podróż, nawet jeśli lekarz zaleca wizytę u specjalisty. Jeśli już jednak pojadą, to dostają talon na podróż środkami komunikacji publicznej (autobus, pociąg) za darmo jeśli się zdecydują z niej skorzystać.

Bagaż podręczny

2011-08-10T17:38:00.001+02:00

Co zrobić, kiedy bagaż podręczny waży 12 kilo, a może mieć maksymalnie 10... To proste. Wystarczy wyjąć półtora kilograma jabłek które się chciało ze sobą zabrać i wypchać nimi kieszenie kurtki, potem założyć na siebie spodnie narciarskie i dwa swetry i wystarczy. Wszystko da się zrobić przed bramką do ważenia bagażu pod czujnym okien nadzorującej pani. Ja byłam tylko mimowolnym świadkiem całego zajścia a nie głównym bohaterem.

Okienko

2011-08-06T17:47:00.000+02:00

W każdej placówce służby zdrowia blisko wejścia jest "kasa" w której po pierwsze płaci się za wizytę, a po drugie przyjście pacjenta jest rejestrowane w systemie komputerowym i lekarz wie, że pacjent przyszedł i czeka w poczekalni. Oczywiście w okienku można też umówić się na kolejną wizytę.

Diagnozy

2011-08-05T17:39:00.002+02:00

Pacjenci często nie znają wagi objawów, które podają. Myślą, że ból nogi od kilku dni to straszna rzecz, z która trzeba od razu przybiec do lekarza, a ja mogę im zaproponować tylko maści/tabletkę przeciwbólowo-przeciezapalną i kolejkę na rehabilitację. Z drugiej strony są i tacy, którzy mówią, że nic im nie dolega, przyszli tylko sprawdzić czy "pieprzyk" na szyi nie jest groźny, a po dłuższej rozmowie okazuje się, że od kilku miesięcy kaszlą z krwią (tak na marginesie, nie ważne).

Zaświadczenie czy intyg?

2011-08-02T17:06:00.000+02:00

Najszybciej wypierają się słowa specjalistyczne na przykład z pracy. Skierowanie i zaświadczenie po pewnym czasie przestają istnieć zastąpione przez "remiss" i "intyg". Im krócej człowiek pracował w zawodzie tym szybciej mu to przychodzi. Synapsy nieużywane po prostu się zacierają a nowe budują.

Po pewnym czasie "dziwnie" jest czytać "ogonki" jeśli się więcej czyta w języku obcym. A następnym krokiem jest gramatyka. Polska jest dość trudna, zawikłana i ma dużo wyjątków. Szwedzką można streścić w kilku prostych regułach, które się stosuje do wszystkiego. Efektem po pewnym czasie jest budowanie zdań z polskich wyrazów ale ze szwedzką gramatyką. Mówisz zdanie po polsku i po chwili przychodzi refleksja, że nigdy w życiu takiego zdania po polsku nie zbudowałeś. Nie jest błędne, ale rzadko się takiego wyrażenia używa. Tłumaczysz zdanie na szwedzki i już wiesz o co chodzi. To często używane wyrażenie po szwedzku ale zbudowane z polskich wyrazów.

Jak to było po polsku?

2011-08-01T17:40:00.001+02:00

Ucząc się intensywnie języka obcego świadomie używa się go jak najczęściej w życiu codziennym. Żeby wyćwiczyć zwroty, żeby właściwe słowa były pod ręką. Wyjeżdżając i używając w pracy, sklepie i kontaktach międzyludzkich języka obcego zmienia się język ojczysty. Zaczyna się używać w jednym zdaniu słów z obu języków (jeśli się tego nie robiło już wcześniej celowo). I to przychodzi już później samo, niewymuszenie a z czasem nawet natretnie. Słowa i wrażenia zaczynają sie zastępować. Jeśli jakiś zwrot jest w języku obcym krótszy i łatwiejszy to wypiera adekwatny zwrot w języku ojczystym. Po pewnym czasie ciężko już sobie przypomnieć i coraz częściej skonfundowany człowiek pyta "Jak to było po polsku?"

CT

2011-07-31T17:28:00.000+02:00

Wydawałoby się że się wszystko o badaniu wie: na czym polega, po co i kiedy kontrast, co można zobaczyć. Bardziej praktycznie to może jeszcze, że trzeba pacjentowi zrobić kreatyninę i glukozę przed badaniem. Ale co innego jest położyć się i przejść CT samemu. Nabrać powietrza - nie oddychać - można oddychać. Zamknąć oczy bo może być przez chwilę ostre światło. Po kontraście robi się ciepło od szyi wzdłuż całego ciała, takie dziwne uczucie kończące się parciem na pęcherz, które przechodzi po chwili. Tego w mądrych książkach nie piszą ani na zajęciach dla studentów nie mówią. Tak wygląda badanie dla pacjenta.

Badania laboratoryjne

2011-07-26T18:09:00.000+02:00

Wchodzą w skład wizyty lekarskiej (która jak już pisałam jest płatna). O wynikach lekarz powiadamia listownie (najczęściej) lub telefonicznie (jeśli potrzebny jest szybki kontakt i na przykład zmiana leczenia). Pacjent może też sam zamówić rozmowę telefoniczną z lekarzem i wtedy ten do niego oddzwania w ustalonym czasie. Tak więc możliwości kontaktu lekarz-pacjent są rozmaite.

Automaty do wydawania reszty

2011-07-25T17:11:00.001+02:00

W większych sklepach są automaty do wydawania reszty i płacenia bilonem. Kupujący wrzuca monety do skrzynki, a ta podlicza ile wrzucił. Wydaje też resztę wysypując ją jak w automacie na bilety. Banknoty też lądują w urządzeniu, umieszcza je tam kasjer. Nic nowego ale musi być wygodne i proste dla sprzedawcy który nie ma dostępu do "kasetki z pieniędzmi". Dość sprawnie to przebiega choć i tak najwygodniejszym najpopularniejszym i do tego najszybszym (cała transakcja trwa nie więcej niż kilka sekund) jest karta.

Chorobowe na urlopie

2011-07-18T17:56:00.001+02:00

Sezon urlopowy a tu całkiem dużo pacjentów z rożnych odległych zakątków Szwecji ale i z Niemiec Szwajcarii Francji. A to ból gardła a to biegunka. Szwedzi potrzebują zwolnienia bo jeśli wzięli urlop a są chorzy i leżą w łóżku to logiczne jest, że zamiast urlopu biorą chorobowe... Urlop w łóżku co prawda, ale jednak się wydłuża.

Trzynastoletni Labrador

2011-07-12T18:27:00.001+02:00

- Byłem dziś z psem u weterynarza, przedłużył mu leki na stawy i pobrał mu nowe badania.
- A jaka to rasa?
- Labrador, czarny...
- Długo już go masz?
- Ma już trzynaście lat, a labradory żyją przeważnie około dziewięciu.
- A jakie te leki na stawy dostaje?
- Nie wiem, weterynarz je sam robi. Ale dostaje je już długo i pomagają. Dwa razy dziennie jedna tabletka.
- A jak mu je dajesz?
- Normalnie, w kiełbasce... Mam jeszcze drugiego, młodszego i mniejszego psa i raz się pomyliłam z lekami - bo ten drugi pies też musi brać leki, na żołądek - i ten mały pies dostał takiej biegunki... Tak mi go szkoda było... Od tamtej pory już się nie pomyliłem z lekami...

Przerwa kawowa ponownie

2011-07-11T17:16:00.000+02:00

Jest nieodłączną częścią życia społecznego. Rozmawia się na niej niemalże o wszystkim. Lecz nie są to narzekania, tylko zwykle rozmowy o bieżących aktualnościach z kraju i najbliższego otoczenia, często pogoda, często jakieś anegdoty.

Poniżej wyrwana z kontekstu rozmowa o imionach psów (których Szwedzi mają całkiem sporo i są to zwykle psy rasowe trzymane w domu, nie ma "wolnobiegających obszczekujących wszystko kundlopodobnych":

- A Twój pies jak się nazywa?
- Hubert
- Ładne imię
- Ładne, tylko jest z nim pewien problem, bo tak samo nazywa się chłopak mojej córki... Czasem jak wołam na psa to dochodzi do nieporozumień...

Podwójne widzenie

2011-06-15T12:45:00.001+02:00

Pacjent widzi wszystko podwójnie od trzech dni. W czasie badania okazuje się, że jest mnie dwie sztuki w pokoju badań i że mam dwie latarki badając reakcję na światło pacjenta. Pacjent musi jechać do szpitala. Problem tylko w tym, że pacjent przyjechał własnym autem i chce koniecznie odwieźć je do domu...

Antybiotyk do ręki

2011-06-06T18:22:00.001+02:00

Pomoc medyczna wieczorami i w święta to różnego rodzaju "akut" w jednej z większych przychodni lub szpitalu. Zwykle małe apteki są już wtedy nieczynne. Co więc zrobić z dzieckiem, które potrzebuje antybiotyku, ale jego stan jest dobry i nie musi zostać w szpitalu? Antybiotyk można dać pacjentowi (jego rodzicom jeśli to dziecko) do ręki. Można wyliczyć na dwa dni wolne na przykład, a na resztę wypisać receptę do apteki.

Długość ma znaczenie

2011-06-04T17:09:00.000+02:00

Szwecja jako jeden z nielicznych krajów ma długie i krótkie spółgłoski i samogłoski. W związku z tym to zagadnienie jest niezrozumiałe i trudne do opanowania przez uczących się tego języka. Przysparza też niestety dużo problemów, bo (w uproszczeniu) jeśli fonetycznie powiesz "glaaas" to pewnie chodzi ci o szkło a jeśli powiesz "glasss" to chciałbyś kupić lody. Takich par słów jest więcej i powodują one ciągłe zamieszanie, a mówiący może nawet nie być świadom, dlaczego pani w lodziarni wygląda jak wielki znak zapytania i czeka na coś kiedy on poprosił o lody. A pani się zastanawia, czy biedny obcokrajowiec pomylił się i szuka szklarza. Myśli sobie, że poczeka i może jeszcze usłyszy coś, co ją w tym upewni by mogła mu powiedzieć, że szkło znajdzie po drugiej stronie ulicy.. Więc czeka i lodziarka i klient...

Lech Czech i Rus

2011-06-02T17:49:00.000+02:00

Polak Niemiec Rosjanin i Chińczyk siedzieli przy jednym stole w Szwecji. Polak jadł kurczaka z ryżem, Niemiec łososia, Rosjanin kaczkę a Chińczyk krewetki. Rozmawiali razem... I okazało się, że są do siebie bardzo podobni. Mają te same problemy. Co więcej, z tych samych powodów wyjechali ze swoich krajów. I rozumieją się nawzajem. I nie ma żadnego wypominania sobie historycznych faktów, ani żadnych uprzedzeń.

Daty

2011-05-31T17:41:00.000+02:00

Szwedzki format dzisiejszej daty to 2011-05-31. Niestety często taka data wygląda też w skróconej wersji tak 110531. Wtedy jest ciężko na pierwszy rzut oka zorientować się że to data (jeśli jest to jakaś data w przyszłości na przykład przy zamawianiu biletów.
Często też czas odjazdu pociągu/autobusu jest wyświetlany w podobny sposób na tablicach informacyjnych, 1432 lub 1720.
Ewentualnie, ale bardzo rzadko można się spotkać z formatem daty 31/05 bez roku.

Centylitry

2011-05-29T17:08:00.000+02:00

W Szwecji główną jednostką pojemności jest centylitr. 50 cl wody smakowej, puszka 33 cl coli. Opakowania litrowe są już opisane 1 litr mleka albo 2 litry soku ale do litra obowiązują centylitry.

Emigracyjnie

2011-05-27T17:50:00.001+02:00

Ściany cukierków i orzeszków na wagę, które się samemu nasypuje do papierowej torebki i płaci za nie w kasie. Kasa daleko, każdy może sobie nabrać garstkę i zjeść. Ale tak się nie dzieje. Okulary 3D po pokazie filmu w kinie są w Polsce skrzętnie rekwirowane przy wyjściu. Tutaj należy je odłożyć samemu w specjalnie oznaczone miejsce, jednak nikt nie sprawdza, czy każdy oddał. Automaty do kawy po środku sklepiku a płaci się przy kasie.. człowiek się zastanawia, jak duże mają straty bo przecież każdy mogły przyjść i nalać dobie kawy.. Nie mają. To znowu tylko tendencja. Nie mówię, że tak jest zawsze i wszędzie. Być może zdarzają się jednostki, które to wykorzystują. Ale generalnie ludzie nie mają po co oszukiwać i wykorzystywać. Wystarcza im na wszystko do pierwszego.

Przyjemnie być dzieckiem

2011-05-26T16:55:00.000+02:00

W czasie lata (które się niechybnie zaczęło tydzień temu) Szwedzi łapią każdą wolną chwilę by ją spędzić na powietrzu i słońcu oraz radośnie i w gronie znajomych. A możliwości jest mnóstwo. Zamki (prawdziwe zamki, gdyż tu nie było od dawna żadnej wojny która by go zburzyła) i parki rozrywki oferują mnóstwo atrakcji dla małych i dużych. Często wystarczy kupić bilet wstępu (który co prawda jest drogi, ale później prawie wszystko jest wliczone w cenę) by mieć rozrywkę na cały dzień. Przyjemnie jest tutaj być dzieckiem. Ale rodzicem też całkiem przyjemnie.

Przyrost naturalny

2011-05-24T17:42:00.001+02:00

Wbrew ogólnie krążacym poglądom Szwedzi dzieci mają, i to nawet więcej niż Polacy. Tutaj przyrost naturalny jest stabilnie na plusie, a w Polsce niestety od dawna na minusie. Nie ma szeroko omawianej w mediach polityki rodzinnej ale za to jest ona w praktyce. Każde dziecko, nie ważne czy emigranta czy nie dostaje co miesiąc dodatek pieniężny. Ma bezpłatną służbę zdrowia do 18 roku życia, dopłaty do dentysty i wiele innych. Przedszkole od wczesnego dzieciństwa i szkołę z obiadami. Dzięki temu na prawdę wszystkie dzieci mają tutaj taką samą szansę. Nie ma brudnych niedożywionych, które boją się wszystkiego przy badaniu jak to bywało na izbie przyjęć pediatrycznej w Polsce. Naprawdę aż miło na to popatrzeć.

Kursy

2011-05-22T11:34:00.000+02:00

Lekarz na specjalizacji (powiedzmy "rezydent" choć tutaj zasady są inne) ma pewną pulę pieniędzy na rok do wykorzystania na wybrane przez siebie kursy. W obrębie tej kwoty może wybierać co i gdzie mu się podoba (po ustaleniu z szefem specjalizacji i pracodawcą). A kursy są bardzo ciekawe i każdy znajdzie coś dla siebie, np. "ortopedia w praktyce lekarza rodzinnego" trzy dni w Sztokholmie i wiele innych. I tak przez pięć lat bo tyle trwa tu większość specjalizacji.

Smått och gott

2011-05-21T21:01:00.004+02:00

Szwedzi mają duży kontakt z przyrodą i ta bardzo na nich wpływa. W lecie większość czasu poza pracą spędzają na powietrzu. Bo przyroda jest tu piękna i niezmieniona tak bardzo przez człowieka, nie zniszczona. To znowu zależy od miejsca, bo nie cała Szwecja jest taka sama! Ale małe miasteczko tutaj jest wielkości polskiej wsi. Z tą różnicą, że jest w pełni samowystarczalne. Sklepy, szkoły i przedszkola, rozrywki kulturalne i sportowe, wszystko czego się używa na codzień jest blisko i łatwo dostępne. A tytuł posta jak i jego treść to w wolnym tłumaczeniu "to i owo".

Korespondencja

2011-05-16T19:24:00.000+02:00

Przez miesiąc tutaj napisałam więcej listów niż przez całe życie. Do pacjentów, z wynikami ich badań i ewentualnie instrukcją co mają dalej robić. Można też dzwonić, jeśli coś jest trudne do wytłumaczenia w liście lub wymaga pośpiechu. Metoda jest dowolna a komunikacja jest całkiem sprawna. Najczęściej dostaje się też zwrotną informację od specjalisty że "pacjent był u mnie i zrobiliśmy mu to i to".

Wypuszczamy krówki

2011-05-14T20:41:00.001+02:00

Na wiosnę wypuszcza się na pastwisko krowy. Będą one później zmieniały pastwiska, ale to pierwsze ich wypuszczenie ze stajni jest hucznie świętowane. Wybrani lokalni dostawcy mleka robią to publicznie i każdy może przyjść zobaczyć. Przy okazji są zabawy na świeżym powietrzu i picie świeżego mleka.

Bez kwitnie

2011-05-12T20:49:00.001+02:00

Ciepła i słoneczna pogoda. Pacjenci odwołują zamówione dużo wcześniej wizyty albo zapominają, że mieli takowe i nie przychodzą. Czas spędzają na świeżym powietrzu.. a potem przychodzą ze stłuczonym kolanem po meczu.

Wisiorek ze srebra

2011-05-07T17:22:00.001+02:00

Na okrągłe rocznice urodzin w pracy (50, 60) zdarza się, że jest organizowane wyjście do restauracji po pracy, gdzie każdy płaci za siebie a dodatkowa składka jest na jedzenie i prezent dla jubilata. Prezentem był srebrny wisiorek, ładny i estetyczny. Tak o nim myślałam póki nie dowiedziałam się, że jest ręcznie zrobiony przez jedną z koleżanek z pracy. Składka tylko na materiały. Wiele osób tutaj zajmuje się takim domowym rzemiosłem (wytapianie rzeczy ze szkła, srebra czy metalu, rzeźbienie z drewna, tkanie dywanów, wyroby z gipsu i porcelany). To nic niezwykłego.

Poszły z torbami

2011-05-05T18:18:00.002+02:00

Do sklepu idzie się z torbami i z torbami się wraca. Zanosi puste puszki i butelki PET oraz szklane by odzyskać z nich kaucję (pant) której kwota jest nadrukowana na opakowaniu. Maszyna zgniatająca puszki/butelki zczytuje z kodu kreskowego kwotę (0,5 lub 1 koronę). Pantują (tak, jest od tego szwedzki czasownik "panta") wszyscy, bo nikt nie chce wyrzucać pieniędzy do śmieci. Siedem oddanych puszek i następna pełna za darmo.

Bułeczka cynamonowa

2011-05-03T17:12:00.000+02:00

Kanelbulle jest tak popularna w Szwecji jak w Polsce pączek. Ta cynamonowa bułeczka stanowi najpopularniejszy kaffebröd i można ją kupić niemal wszędzie tam gdzie kawę (a tych miejsc jest dużo). Można je upiec samemu, kupować gotowe lub mrożone do podgrzania.

Kaffebröd

2011-05-01T18:00:00.001+02:00

To w dosłownym tłumaczeniu chleb do kawy. W dowolnym przekładzie to ciastko, ciasto, czekoladka albo inny dodatek pasujący do kawy i będący jego nieodłącznym dodatkiem. "Fika" to czasownik i rzeczownik związany z odpoczynkiem w pracy (lub poza nią) i piciem kawy (z kaffebröd). Szwed pije ją zwykle bez mleka i cukru. W domu ma zazwyczaj do parzenia kawy łatwy w użytku automat przelewowy. Wystarczy wlać żądaną ilość wody, włożyć papierowy filtr i nasypać kawy. Zalewanie wrzątkiem stosuje się tylko do herbaty, którą z resztą pije się tutaj niezmiernie rzadko.

Język szwedzki

2011-04-30T16:47:00.000+02:00

Szwedzki jest prosty. Nie w nauce tylko w słowotwórstwie. Kwiatek na święta to påsklilja. Śmietana której używa się do gotowania to matlagningsgrädde (mat to jedzenie, laga przygotowywać, grädde śmietaną). Idziesz do sklepu żeby kupić coś z czego zrobisz bitą śmietanę a tu na półce sklepowej 40% śmietanka z napisem vispgrädde (bita śmietana). Takich przykładów jest o wiele więcej.

Grochówka i fettisdag

2011-04-28T19:04:00.003+02:00

Grochówka z naleśnikami to tradycyjnie serwowana potrawa w czwartki. Jest wiele teorii tłumaczących dlaczego, ale żadna do końca słuszna. W czasie lunchu w ten dzień bez względu, czy to hotel czy stołówka szpitalna zwykle znajdzie się to danie w menu. Będąc już przy czwartku, to w Szwecji nie ma tłustego czwartku tylko wtorek "fettisdag" (zaraz przed środą popielcową). Tak w zasadzie to chyba to sensowniejsze świętowanie, bo czemu czcić tak szczególnie ostatni czwartek przed środą a nie ostatni dzień przed postem?

MVH

2011-04-27T18:28:00.000+02:00

Nie, to nie jest nazwa kolejnego wirusa (HPV, HSV). "Med vänliga hälsningar" lub "Med Vänlig Hälsning" to tradycyjna fraza którą dodaje się przed podpisem w liście. To luźny odpowiednik "serdeczne pozdrowienia". Często skraca się i używa się jego skróconej wersji "Mvh". Nadaje się na wszystkie okazje, od oficjalnych pism do przyjacielskich listów.

Påskris i påsklilja

2011-04-25T17:58:00.000+02:00

Dekoracje świąteczne stanowią "påskris" czyli wiosenne gałązki które dekoruje się na święta kolorowymi piórkami. Można to zrobić całkiem samemu, kupić gotowe gałązki albo nabyć tylko kolorowe piórka i udekorować samodzielnie. O żonkilu którego każdy musi mieć już pisałam. Kupuje się też papierowe lub plastikowe otwierane jaja dla dzieci. Wypełnia się słodyczami samemu lub kupuje już pełne. Oprócz tego wkradają się wszędobylskie czekoladowe zające i kurczaczki. Kartki świąteczne się wysyła, ale w mniejszej ilości niż bożonarodzeniowe. Pisze się nich zwykle "glad påsk!" (glad to wesoły, radosny). Bo taki jest påsk.

Smågodis

2011-04-23T18:47:00.001+02:00

Ściany sklepowe pełne małych pojemniczków z których nabiera się łopatką małych słodyczy (smågodis) do kolorowych papierowych torebek. Wszystkie w tej samej cenie. Jeden taki malinowy, jeden taki bo jest kolorowy, dwa takie w kształcie malinki. Smaki kolory i nazwy przeróżne: owocowe autka, miękkie mózgi, słone czaszki, kwaśne buteleczki i wiele innych. Wsród nich kilka rodzajów czekoladek i cukierków w papierkach ale nie dużo, w większości są to różne rodzaje cukierków-żelków. Kupują je wszyscy a nie tylko dzieci! Rodzina podchodzi do cukierkowej ściany, każdy bierze torebkę dla siebie i nakłada to co lubi. W różnych sklepach jest różny asortyment ale cześć najpopularniejszych smaków i rodzajów można dostać wszędzie.

Prawa czy obowiązki?

2011-04-21T18:07:00.000+02:00

W Polsce szef ma przywileje szefa, bo po to właśnie jest się szefem. Żeby rządzić, żeby nikt inny nie był Ci szefem. Można wydawać polecenia i zlecać, co kto ma zrobić. Nie trzeba samemu odwalać czarnej roboty. Tak z grubsza, na pewno nie wszędzie tak jest. W Szwecji szef jest po to żeby coś załatwić. Bo na przykład coś nie działa albo czegoś nie da się załatwić i trzeba kogoś pośpieszyć. Jak jest problem albo coś Ci się nie podoba to prosto do szefa. Poza tym nie ma takiej hierarchii jak w Polsce. Do szefa i współpracowników mówi się na "ty". Każdy jest na równi ważny i każdy czuje się że jest potrzebny.

Gratis i grattis

2011-04-19T19:03:00.000+02:00

To dwa odrębne słowa znaczące zupełnie co innego. Pierwsze "gratis" jest międzynarodowe lecz "grattis" znaczy "gratulacje!" i używa się go w związku ze składaniem różnorodnych życzeń. "Grattis på födelsedag" na przykład znaczy "wszystkiego najlepszego z okazji urodzin". Jedna literka a zmienia wszystko!

Badanie dzieci

2011-04-17T18:32:00.000+02:00

Dzieci się do niczego nie zmusza. To twój problem jeśli w czasie badania dziecko mówi że nie możesz mu brzucha/ucha zbadać. W 95% przypadków pomaga rozmowa i przekonywanie, pokazanie na sobie albo mamie że to nic groźnego i to nie boli, przekupienie na nalepkę albo gumową figurkę zwierzątka/pierścionek. Jeśli to nie pomoże to trzeba zbadać dziecko szybko. Ale to bardzo rzadko się zdarza.

Ramy i ramki

2011-04-16T17:40:00.000+02:00

Ciężko jest znaleźć taśmę dwustronną samoprzylepną w sklepie. Pewnie w dużym mieście się da. Zamiast tego łatwo dostać plastelinopodobną białą porcjowaną pulpę, która nie zostawia plam na tapecie jeśli się chce przymontować do niej na przykład plakat. Ale o wiele bardziej popularne są tutaj ramy i ramki które znajdują się niemal na każdym wolnym kawałku ściany w vardagsrum (dużym dziennym pokoju).

Kryminały

2011-04-14T17:05:00.002+02:00

Szwedzi uwielbiają kryminały i czytają je namiętnie. Bardzo na serio podchodzą też do wszelkich makabrycznych wiadomości o morderstwach i tym podobnych rzeczach. Nie mają żadnych afer politycznych ani problemów finansowych na skalę krajową, więc w ten sposób sobie urozmaicają spokojne i dość dostatnie jakby Polak powiedział życie. Szczerze nie podzielam tej fascynacji. Może kiedyś, ale chyba nie prędko.

Mieszkanie lub willa

2011-04-12T17:01:00.001+02:00

Tu się nie buduje domu tylko go kupuje, zmienia co potrzeba i mieszka. Kredyty są niskooprocentowane. W Szwecji domek z kawałkiem ogródka dookoła nazywa się willa. :) Większość Szwedów mieszka w willach. Nieliczni (studenci, emeryci bez małżonków) wynajmują mieszkania. Ale to nie znaczy że każdego stać na kupienie własnego domku. Spora cześć wynajmuje... domki. Łatwiej jest im się wtedy przeprowadzić kiedy na przykład dostaną lepszą pracę w odległym miasteczku. Po prostu pakują rzeczy i wynajmują podobny domek gdzie indziej.

Parasole, parasole

2011-04-10T18:54:00.000+02:00

Zostaw parasol w sklepie, przed sklepem rower z zakupami, drabinę w ogródku, zakupy lub paczkę pod drzwiami mieszkania, bluzę w pralni... a nie zginą. W Szwecji to prawie pewne. Nie wiem jak w Sztokholmie, ale w mniejszej miejscowości na pewno.

Pension czyli szwedzka emerytura

2011-04-09T17:26:00.003+02:00

Być emerytem w Szwecji jest łatwo i przyjemnie. Dla nich specjalnie organizuje się mnóstwo różnorodnych zajęć. Jest między innymi specjalny program, gdzie można spotkać się kilka razy w tygodniu przy kawie z innymi emerytami "pensionär" (pension to szwedzka emerytura) i posłuchać koncertu lub porozmawiać z ciekawą osobą. Są kręgle i zajęcia na basenie. Jest co robić. Człowiek nie czuje się niepotrzebny i widzi, że są jeszcze rzeczy, które chciałby zrobić i które zrobić może.

Påsk

2011-04-07T17:32:00.001+02:00

O ile królem kwiatowym świąt Bożego Narodzenia (jul) jest hiacynt (i w mniejszym stopniu gwiazda betlejemska) to królem Wielkanocy (påsk) jest żonkil a w mniejszym stopniu prymulki. Poza tym święta te mają o wiele mniej chrześcijański wydźwięk a właściwie możnaby powiedzieć że w Polsce mają tylko taki charakter, a w Szwecji świętuje się wiele różnych rzeczy na raz. Påsk obchodzi się między innymi dlatego że przyszła wiosna i wszystko budzi się do życia, dzień jest dłuższy. Wątek religijny jest ważny na równi z tym. Jest też odwołanie do starych wierzeń w postaci "skärtorsdagen". Jest to czwartek przed Wielkanocą kiedy to dzieci przebierają się za czarownice i odwiedzają sąsiadów licząc w zamian na słodycze. Dawniej chowało się miotły i inne sprzęty w ten dzień wierząc że wszystkie czarownice lecą wtedy na Łysą Górę (Blåkulla).

Präst är bäst

2011-04-05T17:29:00.000+02:00

Sery żółte "leżakowane" przez dwa lata to sery "extra lagrad". Są dość twarde, mają wyraźny mocny smak i oprócz normalnego zastosowania do kanapek używa się ich jako serów deserowych. Kroi się je w prostokątne kawałeczki i podaje same lub z krakersami i konfiturą. Są też sery leżakowane 12 miesięcy "lagrad" które są trochę miękksze zwykle i nie mają tak wyraźnego smaku oraz sery "mild" które są najłagodniejsze. Ser gouda lub emmentaler można też kupić ale zwykle są one tarte z zastosowaniem do zapiekanek i pizzy.

Karlsson Svensson i Andersson

2011-04-03T20:37:00.001+02:00

Odpowiednikiem Kowalskiego w Szwecji jest Karlsson. Wiele nazwisk kończy się na -sson jak Svensson, Karlsson, Andersson czy Petersson. I tak Karlsson oznacza po prostu "syn Karla" (Karl+s+son). Środkowe "s" jest końcówką dopełniacza. Nie jest niczym niezwykłym nazywać się Lars Larsson. Częste są też podwójne imiona jak Ing-Britt czy Ann-Marie. Nie obowiązuje niestety reguła, że imię zakończone na samogłoskę "a" jest imieniem żeńskim, co dużo ułatwia wbrew pozorom. Spora cześć osób posiada trzy imiona, z których na codzień używa jednego.

Lampę zawiesić każdy może...

2011-04-02T17:24:00.002+02:00

...czasem lepiej a czasem gorzej. Lampy okienne, które wiszą niemal w każdym oknie w Szwecji są zawieszone najczęściej na pojedynczym karniszu nad oknem. Karnisz nie służy do wieszania żadnych zasłonek czy firanek, których po prostu się tu nie używa (co najwyżej jakaś krótka zasłoneczka w kuchni albo panele boczne w pokoju) tylko do umieszczenia na niej kabla do lampy i przedłużacza. U sufitu jest podobnie. Przy wprowadzce zastaje się "małe szwedzkie gniazdko" do którego kupuje się przejściówkę i przymontowuje lampę ze zwykłą wtyczką. Wszystko wisi najczęściej pod sufitem na haku i straszy.

Wiosna

2011-03-31T18:26:00.000+02:00

Tyle ciekawych rzeczy do zrobienia, tyle zaczętych postów na małych karteczkach wciśniętych do szuflady (żeby się nie zapomniały) do napisania, a tak mało na to wszystko czasu. Życie pełną parą tu i teraz. Wiosna. Radość.

Kropka, przecinek.

2011-03-29T17:25:00.000+02:00

Szwedzi bardzo rzadko używają przecinków. Nie muszą, bo mają stały układ zdania, każde miejsce jest sciśle określone w zależności od typu zdania: teraz podmiot, później orzeczenie, partykuła przed albo po podmiocie. Wszystko ma swoje miejsce więc przecinki są niepotrzebne, nie zmieniają sensu zdania. W języku polskim nie ma stałego szyku zdania tak bardzo sprecyzowanego, słowo można wstawić bez problemu gdziekolwiek jeśli się dobrze przecinki postawi. Czasami łapię się już na tym, że nie używam przecinków pisząc po polsku. Zapominam o nich po prostu, a jak sobie przypomnę to stawiam je gdziekolwiek żeby tylko były.

Trygghet czyli poczucie bezpieczeństwa

2011-03-28T20:15:00.001+02:00

Kupując w sklepie w sieci przesyłka najczęściej jest wliczona w cenę w obrębie Szwecji a nawet i całej Skandynawii. Często (jeśli są to produkty które mają rozmiar jak buty na przykład) w cenę wliczona jest opłata za ewentualną przesyłkę produktu do sprzedawcy (co można zrobić najczęściej w ciagu miesiąca od daty wysłania produktu). Jest to proste do zorganizowania, po prostu pakuje się (np. buty które były za duże) w papier, nakleja nalepkę wydrukowaną przez sklep z kodem kreskowym i wszystkimi danymi i zanosi wysłać. Opłatę ponosi sklep a klient nie płaci nic. To jest po szwedzku "trygghet" czyli poczucie bezpieczeństwa, które jest tutaj bardzo ważne i cenione. Kupujesz buty bo wiesz, że w razie czego masz miesiąc na ich oddanie i ewentualną wymianę za darmo.

Tvättstuga czyli pralnia.

2011-03-25T19:56:00.001+01:00

Mieszkania spółdzielcze które się wynajmuje w Szwecji mają w większości umeblowane i gotowe do użytku kuchnie i łazienki. W kuchni są niezbędne sprzęty (vitvaror czyli "białe sprzęty") bo z reguły lodówka i kuchenka są białe. Za to pralki nie ma i nie ma nawet miejsca gdzie by ją można podłączyć. Każdy lokator ma za to dostęp do wspólnej pralnio-suszarni. Każdy ustala sobie pasujący mu czas na specjalnej tablicy, wtedy przychodzi pierze suszy i zabiera ubrania gotowe do ponownego użytku. Jest kilka wielkich pralek, suszarek bębnowych i suszarnia, tak że każdy zdąży.

Lekstuga i karmnik dla ptaków.

2011-03-24T18:24:00.000+01:00

To domek do zabawy dla dzieci. Zwykle jest drewniany, umieszczany w ogrodzie. Ma małe drzwiczki i okienka, cały jest nie wyższy niż dorosły człowiek. Można go kupić w wielu sklepach, postawić i już. Można też samemu zbudować. Oprócz domków dla dzieci, drzewa owocowego (zwykle jabłoń) w ogrodzie przy domu jest jeszcze kawałek niskiego płotku i skrzynka na listy a w zimie na drzewie umieszcza się karmniki dla ptaków. Karmę i specjalne pojemniki można w zimie kupić wszędzie. Często wisi ich kilka z różną karmą dla różnych gatunków.

Lampka okienna

2011-03-23T18:12:00.001+01:00

W oknach nie ma żadnych zasłonek i firanek, co najwyżej jakieś wąskie panele których prawie z zewnątrz nie widać albo w kuchni u góry bardzo króciutka tak samo prawie niewidoczna kolorowa zasłonka. Za to wszędzie są "lampki okienne" (zarówno wiszące jak i stojące) zawsze się świecące od kiedy tylko zaczyna zapadać zmrok. Rzadko widać palące się duże sufitowe światło. Często stoją też kwiaty i różnorodne ozdóbki (figurki, flakoniki). Lampki okienne są zamieniane na tradycyjne świeczniki i świecące gwiazdki od pierwszej niedzieli adwentu do 13 stycznia kiedy to następuje definitywnie koniec świąt.

Pensja brutto i netto

2011-03-22T16:50:00.003+01:00

Różnica między pensją netto i brutto to ok. 30%. Zależy ona od regionu w jakim się mieszka i tego ile się zarabia (są różne progi podatkowe). Suma jest podzielona na "daninę" dla Króla i instytucji centralnych która wynosi ok. 100 SEK (zależy od tego ile się zarabia), następnie kilkaset SEK do dyspozycji dla województwa (Landstinget, który zajmuje się między innymi służbą zdrowia) a największa część liczona w tysiącach przypada do dyspozycji gminie (kommun, zajmuje się między innymi szkolnictwem i drogami).

Sortowanie śmieci

2011-03-21T18:38:00.001+01:00

Wcześniej wynosiłam śmieci 3-4 razy w tygodniu, teraz wynoszę raz na tydzień bo je sortuję. Jest ich tyle samo jeśli chodzi o objętość, ale tych z którymi nic więcej się nie da zrobić jest o wiele mniej. Folie i plastikowe opakowania wrzuca się do jednego pojemnika, czasem jest podział na twardy i miękki plastik. Osobno gazety z których powstaną nowe gazety i opakowania. Osobno szkło i metal. Trzeba sobie znaleźć miejsce do składowania odpadków ale nie jest to bardzo kłopotliwe.

Książka samopomocy

2011-03-20T17:30:00.000+01:00

"Egen vård bok" to książka którą można bezpłatnie w aptece dostać. To taki poradnik o zdrowiu, najczęstszych chorobach i ich objawach, o tym jak sobie samemu radzić z chorobą: na przykład przeziębieniem, bólem gardła i kaszlem, zapaleniem dróg moczowych, brodawkami stóp. Wiele jest też stron internetowych poświęconych podobnej tematyce. Często są one tworzone przy współpracy finansowej państwowych placówek jak Apoteket, Landstinget. Z poradnika można się dowiedzieć z jakimi objawami należy się zgłosić do lekarza a jakie są niegroźne. Pomaga on też pielęgniarkom odbierającym telefony odseparować pacjentów którzy potrzebują pomocy lekarskiej od tych którzy mogą poczekać na wizytę.

Sreberko złotko

2011-03-19T16:24:00.001+01:00

Czekolada w sreberku w Szwecji nie występuje prawie w ogóle. Toblerone ma tylko sreberko a pozostałe pakowane są w normalne plastikowe opakowanie jakie ma już spora cześć polskich czekolad. Każdy chyba będąc małym zbierał te sreberka z nabożeństwem..

Szczeble drabiny zdrowia

2011-03-18T17:25:00.000+01:00

Zanim Pacjent się do lekarza dostanie przechodzi przez sito: czy na prawdę zrobiłeś wszystko co sam możesz zrobić przy twoich dolegliwościach? (Na przykład czy próbowałeś pić dużo jeśli podejrzewasz u siebie zapalenie pęcherza). Być może wystarczy Ci pomoc telefoniczna pielęgniarki. Albo wizyta u pielęgniarki (i zrobienie badania ogólnego moczu które ona może zlecić). Wreszcie może pomoc telefoniczna lekarza albo przedłużenie recept. Na końcu lądujesz u lekarza. Oczywiście pacjenci którzy na prawdę pomocy lekarskiej potrzebują są od razu do niego zapisywani i powyższe szczeble drabiny nie mają wtedy zastosowania. Zawsze można też jechać na "akut" do szpitala gdzie ktoś na pewno przyjmie tylko trzeba tam spędzić nierzadko kilka godzin.

Najważniejszy numer

2011-03-17T20:42:00.000+01:00

O tym jak ważny jest w Szwecji personnummer świadczy fakt, że nowonarodzone dziecko dostaje swój numer już pierwszego dnia życia. Nie trzeba do tego jechać do żadnego urzędu. Pracownik szpitala wypełnia specjalny formularz który wysyła przez internet bezpośrednio do urzędu i w ciagu kilku sekund dostaje zwrotnie numer który będzie dziecku przypisany już do końca życia.

Kompletering

2011-03-16T18:12:00.001+01:00

Jeśli urzędnik stwierdzi że zaświadczenie lekarskie jest niedostatecznie dobrze wypisane to wysyła pytania do lekarza, który zwolnienie wypisał z prośbą o dodatkowe informacje, których zabrakło. Zwolnienie trzeba pisać prostym językiem gdyż oceniający je urzędnik nie ma wiedzy medycznej i nie zrozumie że objaw Laseque'a jest dodatni przy 30 stopniach, ale zrozumie że pacjent się nie może zginać bo go boli kręgosłup.

Zwolnienie lekarskie

2011-03-15T16:49:00.001+01:00

W ciągu pierwszych 7 dni choroby pacjent kontaktuje się tylko z pracodawcą i zgłasza mu że jest chory. Za pierwszy dzień choroby pracownik nie dostaje wypłaty a za kolejne dni około 80% pensji. Dodatek ten wypłaca pracodawca. Pacjent siedzi w domu i odpoczywa, nie musi iść do lekarza i zawracać jemu i sobie głowy i zarażać innych przy okazji. Od ósmego do czternastego dnia choroby pieniądze wypłaca dalej pracodawca ale wymagane jest już zwolnienie lekarskie, ale tylko dla pracodawcy, żaden urzędnik die nim nie zajmuje. Po tym czasie jeśli pacjent jest dalej chory wymagane jest nadal zwolnienie, które ląduje u urzędnika Försäkringskassan (odpowiednik ZUS) który sprawdza czy jest ono dobrze wypisane. Pieniądze pacjentowi wypłaca już urząd.